POPÜLÂSYONLARIN EKOLOJİSİ

Sınırları belirli bir bölgede yaşayan aynı türe ait bireylerin bulunduğu topluluğa popülâsyon denir.

A. POPÜLÂSYON DİNAMİĞİ

1. Popülâsyon Yoğunluğu:

Belirli bir zamanda birim alana düşen birey sayısıdır. Popülâsyonun ekosistemdeki rolü yoğunluğuna bağlıdır.

Doğum ve ölüm oranı, içe ve dışa doğru göçler popülâsyon yoğunluğunu etkiler.

Doğum oranı: Popülâsyona birim zamanda üreme sonucu katılan birey sayısıdır.

Ölüm oranı: Popülâsyonda birim zamanda ölüm sonucu ayrılan birey sayısıdır.

Popülasyonlarda doğum ölüm oranları

Popülâsyon içine göç: Dışarıdan göç sebebi ile popülasyona yeni bireylerin katılmasıdır.

Popülasyon dışına göç: Popülasyonun bazı bireylerinin göç sebebi ile popülasyondan ayrılmasıdır.

2. Popülasyonların Büyüklüğü:

Belirli bir zaman diliminde, popülasyonu oluşturan birey sayısı popülasyonun büyüklüğünü belirler. Uygun çevre şartlarının bulunduğu ortama yerleşen bir türün, ortamın uygunluğu derecesinde, sayısında artma veya azalma görülür. Çevre şartları ve biyotik faktörler popülasyonun büyüklüğünü denetler.

Popülasyon Büyüklüğü

Popülasyon Büyüklüğü

Popülasyonlar bulunduğu ortamda sınırsız çoğalamaz. Popülasyon büyüklüğünü rekabet, av-avcı ilişkisi, sıcaklık, yağış, besin v.b faktörler etkiler. Belirli özelliklere sahip bir yaşama ortamında bulunabilecek en fazla birey sayısı taşıma kapasitesini belirler.

Popülasyonda birey sayısı taşıma kapasitesine yaklaştıkça çevre direnci artar, popülasyonun büyüme hızı yavaşlar. Popülasyonun artışını engelleyen ekolojik faktörler çevre direncini oluşturur.

Belirli bir zamanda, popülasyonlarda görülen değişmeler büyüme eğrileri ile açıklanır.

Böcekler gibi hızlı çoğalma potansiyeline sahip bireylerden oluşan popülasyonlarda birey sayısı geometrik olarak artar. Bu tip popülasyonlarda “J”’ tipi büyüme eğrisi oluşur. Çevresel sınırlar nedeniyle bazı popülasyonlarda birey sayısı geometrik olarak artmaz. Bu tip popülasyonlarda “S” tipi büyüme eğrisi görülür.

Popülasyonlarda büyüme eğrileri

Popülasyonlarda büyüme eğrileri

Popülasyonlarda doğum ölüm oranları

Popülasyon Büyüklüğü

Popülasyon Büyüklüğü

S tipi büyüme eğrisinde başlangıçta birey sayısı az olduğundan popülasyondaki büyüme hızı yüksektir. Birey sayısı taşıma kapasitesine yaklaştıkça büyüme yavaşlar, doyma noktasına ulaşarak dengelenir.

3. Popülasyon Dağılımı:

Bir popülasyondaki bireylerin belirli bir alandaki yerleşme biçimi popülasyon dağılımını oluşturur. Bireylerin içgüdüleri ve fiziksel etmenler popülasyon dağılımını etkilemektedir.

Popülasyondaki bireylerin dağılımları

Popülasyondaki bireylerin dağılımları

4. Popülasyonda Yaş Dağılımı:

Popülasyondaki yaş dağılımına doğum ve ölüm oranları etki eder. Popülasyonda üç ekolojik yaş vardır; üreme öncesi, üreme dönemi ve üreme sonrası devre.

Farklı popülasyonların yaş piramidi

Farklı popülasyonların yaş piramidi

B. POPÜLÂSYONDAKİ AŞIRI BÜYÜMENİN OLASI SONUÇLARI

Popülâsyon büyüdükçe, yoğunluk artışına bağlı olarak ortamda büyüyen zehirli madde, yaşama alanı darlığı, besin yetersizliği v.b etkenler popülâsyonun büyümesini engeller.

Hayvan popülâsyonlarında yoğunluk artıkça bireylerin üretkenliklerinde azalma görülür. Bitkilerde de çok sayıda ekim yapıldığında su, ışık, mineral v.b için rekabet artar ve fidelerin çoğu ölür.

C. NESLİ TEHLİKEDE OLAN TÜRLER

Dünya ve Türkiye’de birçok canlı türü maalesef hızla tükeniyor. İnsanlık olarak doğal dengeyi çok büyük bir tehlikeye atıyoruz. Nesilleri tükenmekte olan bu canlıların yok olması demek sistemde bunlara bağlı olarak yaşamını sürdüren daha birçok bitki ve hayvan türünün de tehlikeye girmesi anlamına geliyor.

Canlıların biyoçeşitliliğini, hayvan ve bitkilerin yaşam alanlarını korumak için çalışmak, insanların geleceğini kurtarmak için de büyük önem taşır.

Aşırı sulama-kurtarma, türlerin doğal yaşam alanlarının azalması, plansız madencilik, orman ve su kaynaklarının azalması, iklim değişikliği v.b sonucu yaşam alanları (habitat) kaybolmaktadır. Habitatların tahrip edilmesi, ortama yabancı türlerin girmesi ve besin zincirinin bozulması, bilinçsiz avlanma, tarım ilaçlarının kullanılması v.b biyoçeşitliliğin azalmasına ve bazı türlerin neslinin tükenmesine neden olmaktadır.

Dünyada nesli tükenmekte olan bazı hayvan türleri; Panda, kutup ayısı, penguenler, kısa gagalı yunus, su samuru

Türkiye’de nesli tükenmekte olan bazı hayvan türleri; Akdeniz foku, Kafkas öküzü, kelaynak, denizkaplumbağası, dağ horozu, Van kedisi

Türkiye’de nesli tükenmekte olan bazı bitki türleri; Likya orkidesi, karçiçeği, siklamen, Datça hurması, lale soğanı

Diğer bağlantılar Biyoloji
Kategoriler : Lise Biyoloji Konu Anlatımları

Etiketler : , , , , , , , , ,

Kullanıcı Adınız ya da Facebook ile Giriş Yapmak İçin Tıklayınız..