BİYOMLAR

A. BİTKİ VE HAYVANLARIN YERYÜZÜNDEKİ DAĞILIMINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Bitki ve hayvanların yeryüzündeki dağılımı başta iklim koşulları olmak üzere, kara parçalarının büyüklüğü, okyanus akıntıları ve sıradağlar belirler.

Bitki ve hayvan türlerinin geçmişte ve günümüzde dağılışını biyocoğrafya inceler. Canlıların coğrafik dağılımını etkileyen türün dağılımı, davranış ve habitat seçimi, biyotik ve abiyotik faktörler biyocoğrafyanın alanına girer.

1. Türün Dağılımı

Türün dağılımı, bir organizmanın bulunduğu alandan, üreyebileceği başka alanlara yayılmasıdır. Biyotik ve abiyotik faktörler türün dağılımını etkiler.

2. Davranış ve Habitat Seçimi

Coğrafi şartların değişmesi, besin kaynaklarının azalması ve hastalıkların artması durumunda canlılar yeni ortamlara göç eder ya da değişen ortama uyum sağlamaya çalışır.

3. Biyotik Faktörler

Hayvanlar, bitkiler, mantarlar ve mikroorganizmalardan oluşan biyotik faktörler bulunduğu çevrenin öğeleri ile doğrudan ya da dolaylı ilişki içindedir.

4. Abiyotik Faktörler

Organizmaların coğrafik dağılışını, sıcaklık, su, güneş ışığı, rüzgâr, toprak, mineraller gibi abiyotik faktörler etkiler.

B. BİYOM VE EKOSİSTEM ARASINDAKİ İLİŞKİ

Birçok popülâsyonu içine alan komünite ile komünitenin etrafını saran cansız çevreye ekosistem denir.

Kendine özgü bir iklimi, bitki örtüsü ve hayvan topluluğu bulunduran ekosistem tiplerine biyom denir.

Yeryüzünde bulunan çeşitli ekosistemlerin tümü birlikte ekosfer olarak tanımlanır.

C. DÜNYADAKİ BAŞLICA KARASAL VE SUCUL BİYOMLARIN ÖZELLİKLERİ

Biyomlar, geniş coğrafik bölgeleri içine alan büyük ekosistemlerdir. Biyomlar karasal ve sucul olarak iki grupta incelenir.

1. Karasal Biyomlar

Canlıların yeryüzünde dağılışı büyük ölçüde iklim koşullarına bağlıdır. İklim koşulları ise enlem dereceleri ve arazi şekline göre değişir. Biyomlar kesin sınırlara birbirinden ayrılmamakla birlikte belirli bölgelerde kesişirler. Biyomlar genellikle bulundurduğu baskın bitki türüne göre adlandırılır. Karasal biyomlar; orman, çöl ve çayır biyomları şeklinde gruplandırılır.

Orman Biyomları


a) Tropikal yağmur ormanları:
Yıllık yağış miktarı fazla ve düzenlidir. Yüksek sıcaklık ve nem biyoçeşitliliğin artmasını sağlar.

Bitki örtüsü geniş, koyu kahve renkli, kalın yapraklı ve daima yeşildir, ormanın alt kısmında otsu ve kısa boylu bitkiler yaşar.

Bu ormanların karakteristik hayvanları kuş, yarasa, yılan, maymun, puma jaguar, timsah v.b bulunur.

b) Ilıman bölge yaprak döken ormanlar: Kurak ve yağışlı mevsimlere uyum sağlamış ağaç türleri bulunur. Ağaçlar kışın yapraklarını döker. Kayın, kestane, meşe, ıhlamur, karaağaç, kızılağaç yer alır. Yaşlı ormanlarda çalı ve ot türleri iyi gelişmiş ve çok çeşitlidir.

Bu ormanların karakteristik hayvanları, geyik, ayı, tilki, vaşak, gelincik, sincap, keklik, bazı sürüngen, amfibi, böcek türleri bulunur.

c) İğne yapraklı biyomlar:
Nemli ve serin iklim kuşağında kozalaklı ağaçların yetiştiği biyomdur.

Baskın bitki örtüsü; ladin, köknar, kızılçam, v.b yetişir. Bu ormanlarda, kirpi, geyik, vaşak, şahin yarasa, ayı, bazı böcek türleri bulunur.

Çöl Biyomları

Çölde sıcaklık gündüz çok yüksek iken gece aniden düşüş gözlenir. Yağış çok az ve nem oranı da buna bağlı olarak düşüktür.

Tropik bir çölde dağınık halde çalılıklar bulunur. Kaktüs ve benzeri bitkiler yetişir.

Çölde suya az ihtiyaç duyan ve su depo edebilen hayvanlar yaşayabilmektedir. Tilki, tavşan, kertenkele, yılan, keseli fare ve bazı böcek türleri bulunur.

Çayır Biyomları (Ilıman Bölge Çayırları)

Yazları sıcak, kışları soğuk geçer. Kışın çok, yazın az yağmur alan, çölleşmenin olmadığı bölgelerdir. Çayırlıkların hakim olduğu bitki örtüsü bulunur. Baklagiller ve buğdaygiller yetişir.

Çayırlar özellikle sığır, koyun, keçi v.b otçul hayvanlar, tilki, serçe, porsuk, tarla kuşu, v.b hayvanlar çayır biyomlarında yaşar.

2. Sucul Biyomlar

Tatlı su ve tuzlu su biyomları olarak gruplandırılır.

Tatlı Su Biyomlar

a)Göl biyomları: Göllerde komüniteler suyun derinliğine ve kıyıya uzaklığa göre yayılış gösterir.

Göl biyomlarında, algler, siyanobakteriler, planktonlar, kurbağa, levrek, göçmen su kuşları, sazan, sucul bitkiler, kamış, nilüfer, v.b canlılar yaşar.

b) Akarsu biyomları: Akarsu ağızlarındaki ekosistemlerde su, tuzluluk, sıcaklık ve besin maddeleri yönünden çok değişkendir. Burada ortama uyum sağlamış çok sayıda canlı türü bulunmaktadır.

Soğuk ve temiz akarsularda alabalık, dere ve ırmaklarda sazan balıkları, ayrıca yumuşakçalar, akıntının hızlı olduğu bölgelerde algler ve süngerlerle birlikte karayosunları yaşar.

c) Sulak alanlar: Doğal veya yapay; suları durgun veya akıntılı; kamış, sazlıklar ve göl zambakları, çok çeşitli hayvan türleri yaşar.

Tuzlu Su Biyomları

Okyanus ve denizler tuzlu su biyomlardır. Denizlerdeki canlı çeşidi ve popülâsyonların büyüklüğü üzerinde ışık, sıcaklık, basınç, tuz miktarı, deniz akıntıları ve gel-git olayları, çözünmüş maddeler, besin miktarı ve aktif gazların büyük etkisi bulunur.

Deniz ekosisteminde, plankton çeşitleri, omurgalılardan kıkırdaklı ve kemikli balıklar, birkaç sürüngen ve memeli (fok, balina); yumuşakçalardan ise karides ve bazı yengeç türleri, solucanlar, denizanaları bulunur.

Diğer bağlantılar Biyoloji
Kategoriler : Lise Biyoloji Konu Anlatımları

Etiketler : , , , , , , , , , , , ,

Kullanıcı Adınız ya da Facebook ile Giriş Yapmak İçin Tıklayınız..

Biyoloji Ders ve Konu Arama

Kategoriler